ISCOPE

Wie: Academische Werkplaats Ouderenzorg Noordelijk Zuid-Holland
Naam project: ISCOPE (Intregrated Systematic Care for Older People)
Doel: Achteruitgang voorkomen, betere zelfredzaamheid en meer kwaliteit van leven voor zelfstandig wonende ouderen van 75 jaar en ouder
Middel: Een combinatie van een pro-actief screeningsinstrument, een  voorbeeld voor een zorgactieplan en een training voor huisartsen en praktijkondersteuners
Uitgevoerd door: LUMC, afdeling Public Health en eerstelijnsgeneeskunde

Signaleringssysteem en zorgactieplan vergroten zelfredzaamheid en kwaliteit van leven

Als voormalig huisarts weet projectleider en onderzoeker Jeanet Blom precies hoe het er in de huisartsenpraktijk aan toe gaat. "Ik realiseer me dat onze aanpak best een hoge werkbelasting geeft voor de huisartsen die aan het onderzoek meedoen. Alle begrip dus voor de huisartsen die hun medewerking vanwege de griepgolf hebben opgeschort tot januari."

"Na de eerste proeven met een vragenlijst over het leven en de gezondheid van ouderen blijkt dat wij bepaalde cliënten als kwetsbaar labelen, die de betreffende huisarts niet direct als kwetsbare oudere ziet. Zo was er in een van de proefpraktijken een patiënt wiens vrouw was overleden. Hij had regelmatig contact met zijn huisarts als hij voor kleinigheden naar de praktijk kwam. Bij het afnemen van onze vragenlijsten kwamen wij erachter dat hij somber en eenzaam was. Terwijl de betreffende huisarts dacht dat het best goed ging", vertelt Blom.

Voorkomen van achteruitgang

Om de zorg voor ouderen met complexe hulpvragen te verbeteren, is het Nationaal Programma Ouderenzorg (NPO) in het leven geroepen. Het programma financiert tientallen experimenten en onderzoeken, zoals ISCOPE van de Academische Werkplaats Ouderenzorg Noordelijk Zuid-Holland. ISCOPE is een eenvoudig en gemakkelijk toe te passen signaleringssysteem voor huisartsenpraktijken dat eventuele lichamelijke, psychische en sociale problemen van ouderen in kaart brengt. Een vragenlijst maakt duidelijk of de huisarts moet ingrijpen bij patiënten boven de 75 jaar om te voorkomen dat de zelfredzaamheid van de patiënt vermindert.

Van valpreventie tot incontinentie

"Als een oudere op de vragenlijst aangeeft dat hij problemen heeft op  verschillende terreinen, maakt de huisarts een zorgactieplan. Bij een specifiek probleem kan de huisarts kijken naar een directe oplossing op maat. Geeft een oudere bijvoorbeeld aan dat hij de afgelopen maand vaak is gevallen en er is een programma in de buurt dat daarop aansluit, dan kan de huisarts voorstellen dat deze persoon daaraan deel neemt." Opvallend noemt de onderzoeker de afwezigheid van mantelzorgers. "En dan bedoelen we niet de zoon die de financiële administratie doet, maar mensen die af en toe bijspringen in het dagelijkse leven van de oudere. Iemand die een keertje stofzuigt of een boodschapje doet. Er zijn weinig ouderen die aangeven dat ze geholpen worden bij dit soort dingen."

Bezoeken

De onderzoekers van ISCOPE zijn druk bezig met de werving van in totaal 70 huisartsenpraktijken voor het onderzoeksproject. Op dit moment heeft ongeveer de helft toegezegd mee te werken en dat gebeurt stapsgewijs. De onderzoeksmedewerkers van ISCOPE benaderen ouderen die bij de screening hebben aangegeven te willen meewerken. De situatie van die ouderen wordt in kaart gebracht tijdens een bezoek aan huis van ongeveer een uur. Een onderzoeksmedewerker neemt een uitgebreide vragenlijst af. De vragen gaan over hun lichamelijke conditie, hun psychische toestand en hun sociale omgeving. Blom: "Dit is eigenlijk een soort nulmeting. Na zes maanden krijgen ze dan nogmaals een korte vragenlijst en na een jaar worden dezelfde vragenlijsten afgenomen.

Signaleringssysteem

De huisarts benadert vervolgens alle ouderen die als kwetsbaar zijn bestempeld om samen te bespreken of het nodig is om in te grijpen. Blom legt uit: "Het signaleringssysteem is eigenlijk alleen de vraag van de huisarts aan de 75-plussers of ze mee willen doen aan het onderzoek. Tot nu toe wil ongeveer driekwart van de ouderen eraan meewerken."

Anders kijken

De deelnemende huisartsen krijgen een training om op deze nieuwe manier met de vragenlijsten en het zorgactieplan te gaan werken. "Het effect van ISCOPE is dat de artsen die met het signaleringssysteem werken 'anders' naar hun patiënten gaan kijken", vertelt Blom. "Nu wordt er vaak alleen in diagnoses gedacht. Patiënten worden eigenlijk nog niet bekeken in de grotere context van hun ontwikkeling en sociale omgeving." De bedoeling is dat huisartsen niet wachten tot ouderen met een probleem naar de praktijk komen, maar mogelijke problemen of achteruitgang bij ouderen opsporen en ingrijpen vóór het te laat is. "ISCOPE is een succes als we merken dat het achteruitgang in zelfredzaamheid voorkomt en de kwaliteit van leven toeneemt.”

Bekijk ook de beschrijving van het project ISCOPE van het netwerk Academische Werkplaats Ouderenzorg Noordelijk Zuid-Holland